Historia
Muzeum w Trzciance (niem. Schönlanke) powstało w 1924 roku. Jego inicjatorem był Richard Hessler (1876–1925), miejscowy pastor, archeolog amator, którego kolekcja stała się podstawą muzealnych zbiorów. Muzeum (Heimatmuseum des Netzekreises) działało pod egidą Towarzystwa Badań i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego w Powiecie Noteckim (Die Gesellschaft für Heimatforschung und Heimatpflege im Netzekreis). Po śmierci Hesslera kierownictwo Muzeum objął w 1926 roku Carl Schulz (1867–1945), emerytowany nauczyciel, potomek trzcianeckich sukienników. Zbiory eksponowano najpierw w szkole ewangelickiej (ob. Zespół Szkół przy ul. Sikorskiego), następnie od połowy lat trzydziestych na poddaszu miejskiej sali gimnastycznej przy Horst-Wessel-Strasse (ob. ul. Staszica). Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Trzcianki w styczniu 1945 roku Muzeum zostało zdewastowane i ograbione z najcenniejszych zabytków.
W marcu 1945 roku do Trzcianki przybył Wiktor Stachowiak (1889–1964), konserwator tkanin, który znał miasto sprzed pierwszej wojny światowej. Stachowiak zaczął odzyskiwać rozproszone eksponaty i gromadzić zbiory nastawione na dokumentowanie polskiej przeszłości regionu. Jego działania zostały uwieńczone powodzeniem w 1958 roku, kiedy z inicjatywy miejscowego oddziału Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich utworzono w Trzciance Muzeum Regionalne. Muzeum ulokowano najpierw w ratuszu, potem w sądzie, wreszcie od jesieni 1959 roku w kamienicy przy ul. Mochnackiego 3. Pierwszym kierownikiem Muzeum był Stachowiak. Od 1973 roku siedziba Muzeum znajduje się w budynku przy ul. Żeromskiego 36a, od 1999 roku Muzeum posiada również budynek przy ul. Żeromskiego 7. Od 1996 roku nosi nazwę Muzeum Ziemi Nadnoteckiej im. Wiktora Stachowiaka w Trzciance.
Skromne warunki lokalowe w kamienicy przy ul. Mochnackiego i bardzo ograniczone środki finansowe nie pozwalały na pełne rozwinięcie działalności muzealnej. Stachowiak prowadził działalność jednoosobowo w oparciu o wystawę stałą, dla której m.in. pozyskał część przedwojennych zbiorów archeologicznych znajdujących się w depozycie w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Gromadził źródła do dziejów Trzcianki i regionu, tłumaczył i opracowywał dawne dokumenty, rysował mapy i plany. Pozostały po nim maszynopisy kilkudziesięciu niepublikowanych opracowań dotyczących dziejów Trzcianki, Krzyża, Białej, Jędrzejewa, notatki dotyczące trzcianeckiego szpitala, sądu, browaru, najstarszych budowli, wikliniarstwa, stolarzy i rzeźbiarzy oraz inne.
Jego następca, archeolog i numizmatyk Bolesław Onak, kierownik Muzeum w latach 1964–1972, rozpoczął organizowanie niedużych wystaw czasowych i prowadził szeroką akcję odczytową. On również rozpoczął remont nowej siedziby. W tym czasie Muzeum nadal miało obsadę jednoosobową. Zmiany nastąpiły po przenosinach do budynku przy ul. Żeromskiego. Wznowienie działalności w nowym miejscu przygotował Stanisław Macudziński, od stycznia 1973 roku kierownik Muzeum. Wraz z nim obsadzono dział historyczny i numizmatyczny, później również etnograficzny. Muzeum mogło rozwinąć wielokierunkową działalność. Po zmianie siedziby przez kilkanaście lat Muzeum organizowało wyłącznie wystawy czasowe. Do wielu z tych wystaw drukowano kilku- lub kilkunastostronicowe informatory bądź foldery. Rolę wystawy stałej spełniały wystawy czasowe poświęcone całości bądź fragmentom dziejów Trzcianki i ziemi trzcianeckiej. W tym czasie zaczęto również drukować opracowania prac badawczych pracowników Muzeum, którzy rocznie wygłaszali kilkanaście lub kilkadziesiąt wykładów i prelekcji. Ten typ działalności utrzymano również za dyrektora Czesława Góreckiego (1985–1989).
Tę różnorodność działań utrzymano i rozwijano w niełatwych latach dziewięćdziesiątych oraz w minionych dekadach XXI wieku. Muzeum kierowali w tym czasie Jan Dolata (1989–2012) i Elżbieta Wiśnicka (od 2012). W strukturze Muzeum pojawiły się nowe działy – sztuki i szkolnictwa, po dwudziestoletniej przerwie ponownie obsadzono dział archeologiczny. W działalności wystawienniczej i naukowej podejmowano nowe tematy, w obu budynkach przygotowano wystawy stałe, zaczęto organizować pikniki muzealne, rozwijano nowe formy działań edukacyjnych, rozpoczęto wydawanie „Kroniki Ziemi Trzcianeckiej”. Wiele z tych działań zostało docenionych przez jury organizowanego przez Fundację Muzeów Wielkopolskich konkursu Wydarzenie Muzealne Roku w Wielkopolsce.
